Poniższy wywiad jest długi i wyczerpujący, ale właśnie taki w zamyśle miał być. Nie brakuje w nim niewygodnych pytań, na które prościej byłoby po latach spuścić kurtynę milczenia. Dlatego tym bardziej pragnę podziękować mojemu rozmówcy, że postanowił mi zaufać i szczerze odpowiedzieć na każde z nich.
Ta rozmowa nie jest wymianą zdań o ilości kawałków granych na próbach, lecz historią, za którą stoi konkretny człowiek. Tym człowiekiem jest Marek, szerzej znany jako Bratek.
Radio Cykcyk: Jesteś kojarzony przede wszystkim jako założyciel i lider warszawskiej Awantury, ale Twoje muzyczne korzenie sięgają głębiej. Mam tu na myśli grupę Triglav, w której grałeś na gitarze od 2000 roku. Jak trafiłeś do tego zespołu i jak wspominasz jego działalność?
Bratek: – Awantura powstała w roku 1999. Pograliśmy z rok, półtora i naszego perkusistę, Tomala, wzięli do wojska. Stwierdziłem, że nie będę szukał perkusisty, bo z nim zakładałem ten zespół i tylko z nim ten zespół ma sens. Awantura została po raz pierwszy zawieszona i mniej więcej w tym czasie trafiłem do Triglava. Zespół szukał gitarzysty na miejsce Hadesa. Zostałem zauważony przez starszą ekipę, bo gdzieś tam się wyróżniałem, wszędzie było mnie pełno i było wiadomo, że brzdąkam na gitarze. Dostałem zaproszenie do zespołu.
Działalność tej grupy wspominam bardzo dobrze. To był czas wielu wyjazdów i koncertów. Różne załogi z Polski się kolegowały i zapraszały na występy. Dużo działo się też w Warszawie. Scena żyła, chociaż była tworzona przez różnych ludzi. Nie było takich ciśnień i podziałów, jakie się później pojawiły. Więc to był dobry czas. Trochę się pograło, trochę się poznało ludzi, poimprezowało. To był fajny rozdział, choć uczciwie powiem, że swoją działalność jako gitarzysty oceniam raczej marnie. Na tym instrumencie grałem mocno punkowo, nigdy specjalnie dużo nie umiałem, ale nie to było wtedy najważniejsze. A przynajmniej tak mi się zdawało.
Czy granie obok Ninjy, znanego ze Smar SW, było dla Ciebie jako młodego załoganta i muzyka pewną nobilitacją?
– Zdecydowanie tak. Dla mnie wtedy, jako osiemnasto-, dziewiętnastoletniego małolata, granie w zespole obok Ninjy czy bujanie się z nim w jednej załodze było, jak to ująłeś, nobilitacją. Ninja był kojarzony w tamtym czasie w Warszawie i w Polsce jako gość z punkowego zespołu Smar SW, a do tego ostry chłopak znany z różnych akcji pozamuzycznych. Na ile to była prawda, a na ile legendy, tego ani wtedy nie oceniałem, ani nie oceniam teraz. Nie jest to najważniejsza sprawa.
Triglav nie pozostawił po sobie żadnej płyty, ale zaprezentowaliście się na składance „Podaj Amunicję!”. Mało tego, widniejesz z kolegami również na słynnej okładce. Masz więc teraz niepowtarzalną okazję, by wyjawić oi! punkowej Polsce kulisy powstania kultowego zdjęcia. Kto wpadł na ten pomysł i jak to było z tymi dwoma paskami i szelkami?
– Triglav to dla mnie był i jest dalej zespół, który nie wykorzystał swojego potencjału. Ninja miał dobre pomysły jeśli chodzi o muzykę, teksty i aranże. Mogło z tego być coś dużo więcej. Longplaya po sobie nie zostawiliśmy, byliśmy jedynie na składance „Podaj Amunicję!”, ale brzmiało to gorzej, niż mogło i powinno brzmieć. Nie będę wchodził w szczegóły na ile zawiniło studio, a na ile taka, a nie inna niesprawność techniczna, również moja. To były pierwsze próby w studiu, więc wyszło jak wyszło, ale mogło po tym zespole zostać dużo więcej. Jestem przekonany, że gdyby było to nagrywane dzisiaj, w dobrym studiu, przy tym poziomie technicznym jaki jest obecnie osiągalny, mogłoby i wyszło z tego dużo więcej.
A zdjęcie było spontanem zrobionym po którejś z prób. Nie kryje się za tym żadna szczególna historia.
Triglav chyba jako jedna z pierwszych kapel w Polsce posługiwała się hasłem „punks not red”. Jak ważna była dla Was ta maksyma w czasach działalności zespołu i czy sprowadzała na grupę jakieś kłopoty?
– Tak, Triglav był jednym z pierwszych zespołów, który używał hasła „punks not red”, ale ono było bliskie całej naszej ekipie. To było dla nas hasło oczywiste, przypominające, że w Polsce punk wyrósł na buncie przeciwko systemowi PRL-u i takie ślepe przeszczepianie na polski grunt mocno lewicowego aktywizmu, w kierunku którego poszła duża część ruchu punkowego, jest śmieszne. W Polsce pewne rzeczy nie przejdą.
Wiadomo, jaka była sytuacja polityczna w 2000 roku. Facet z PZPR-u jest prezydentem. Rządzi rząd z PZPR-u. Na rynku medialnym mają przewagę media, które koncesjonował Kiszczak z Jaruzelskim. Duża część ruchu punkowego szła w kierunku bardzo wygodnym dla poprawności politycznej i mainstreamu. Duża część ruchu punkowego w tamtym czasie przestawała być zbuntowana, a stawała się wentylem bezpieczeństwa, który robił rzeczy wygodne dla systemu. Kształtował poglądy, które z czasem stały się dominujące w mainstreamie.
Hasło „punks not red” przypominało o korzeniach i historii, która była nam bliska. Siedzieliśmy zawsze mocno w klimacie historii, pamięci o różnych rocznicach, byliśmy uświadomieni w tym temacie. Hasło się przyjęło i odróżniało nas od reszty.
We wkładce do „Podaj Amunicję!” na zdjęciach widzimy Ciebie w szaliku Polonii oraz wokalistę Mausera w koszulce z Godłem Polski. Z tego co pamiętam, Weisse Ubermenschen mieli na swoim koncie piosenkę gloryfikującą Polonię. To patriotyczno-kibicowskie zacięcie na warszawskiej scenie streetpunkowej określiłbyś jako chwilowy trend czy coś więcej?
– Na tych zdjęciach widać klimat tamtych czasów. Dobrze to wyglądało. Skoro na wielu zdjęciach angielskie punki są z motywem Union Jack, to dlaczego gościu z irokezem w Polsce nie może założyć Godła Polski?
Weisse Ubermenschen również mieli kawałek o Polonii i chodzili na mecze, więc jakiś akcent w tym kierunku w ich twórczości był.
A czy trend kibicowsko-patriotyczny był chwilowy? Nie uważam, by było to chwilowe. To na pewno zapis tamtych czasów, ale trwało to długo i myślę, że w przypadku ludzi, którzy nadal są w klimacie, trwa to nadal.
Skoro zahaczyliśmy o klimaty kibicowskie, to na chwilę tu pozostańmy. Nie jest tajemnicą, że jesteś kibolem Czarnych Koszul i nie jest również tajemnicą, że kibice Polonii nie mają łatwego życia w stolicy ze względu na lokalnego rywala. Jak to wygląda z Twojej perspektywy, a więc osoby, która do końca nie jest anonimowa jako fanatyk?
– To temat rzeka. Warszawa jest miastem o takiej, a nie innej historii i ma to wpływ na sytuację kibicowską. Za komuny pierwszeństwo miały kluby, za którymi stały resorty lub ważne gałęzie gospodarki – kluby wojskowe, milicyjne, górnicze, hutnicze czy związane z przemysłem. Pamięć o Polonii zachowali ludzie, którzy się wokół tego klubu jednoczyli, nawet w najgorszych czasach. Jeszcze w latach sześćdziesiątych na mecz Polonii z Warszawianką, decydujący bodajże o awansie do 2 ligi, potrafiło przyjść kilkanaście tysięcy ludzi. To świadczy o tym, że ten klub dla dużej części ludzi w Warszawie cały czas był ważny, mimo tego, że sukcesów sportowych nie odnosili piłkarze. Pamięć o Polonii ocalili lekkoatleci, koszykarze, szachiści i Waldemar Marszałek, natomiast klub (drużyna piłkarska – przyp. red.) grał w 2 czy 3 lidze.
To wszystko spowodowało, że w nową rzeczywistość po PRL-u warszawskie kluby weszły z bardzo dużą dysproporcją. Legia miała wychowanych kilka pokoleń kibiców, którzy wyrośli na sukcesach tego klubu w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Kolejne pojawiły się w latach dziewięćdziesiątych. Swoją drogą, na ile sukcesy sąsiadów były wywalczone na boisku, a na ile poza nim, to wszystkiego człowiek nie wie, ale wiadomo jakie były czasy.
Ale dysproporcja kibicowska trwa i jest dość duża. W Warszawie nie jest tak, jak w Łodzi, Trójmieście, Krakowie czy na Śląsku, gdzie masz obok siebie równorzędne albo prawie równorzędne ekipy. To sprowadza się do tego, że kibicowanie Polonii w Warszawie to na pewno zajęcie dla fanatyków i twardych ludzi przekonanych o swojej racji. Klub walczy o przetrwanie, sytuacja jest niepewna, miasto wali w chuja, chociażby w kwestii stadionu. To wszystko powoduje dużą dysproporcję kibicowską, co lokalny rywal wykorzystuje na wszelkie możliwe sposoby.
A czy to, że nie jestem do końca postacią anonimową pogorszyło moje położenie? Szczerze mówiąc, chyba nie.
Dalej regularnie śmigasz na stadion?
– Tak, choć ta regularność jest dziś zdecydowanie niższa, niż kiedyś. Przybyło zajęć, obowiązków, proza życia.
Czy zdarzały się jakieś scysje na tle kibicowskim podczas koncertów? I nie pytam tutaj wyłącznie o Warszawę.
– Zależy, o co pytasz. Jeśli pytasz o scysje między publiką, to paradoksalnie zdarzały się rzadko. Duża część załogi chodziła na Polonię czy też mniej lub bardziej sympatyzowała. Ale to nie znaczy, że wszyscy, bo sympatycy sąsiadów oczywiście też byli. Tak naprawdę zależy też trochę o jakich koncertach mówimy. Nie jest tajemnicą, że na koncerty w Warszawie przychodzili i przychodzą kibice i Polonii, i Legii. Ludzie z klimatu muzycznego jednak się znali i gdzieś te animozje kibicowskie zostawiali na zewnątrz. Pamiętam koncerty Horrorshow, którego muzycy jak wiadomo są kibicami Zagłębia Sosnowiec mającego zgodę z Legią, a koncert organizowali ludzie będący za Polonią lub większość publiki stanowili fani Polonii. Może były jakieś przepychanki, ale nie były to grubsze tematy powodujące, że koncert nie może się odbyć.
Natomiast w latach dziewięćdziesiątych czy dwutysięcznych zdarzało się, że na jakieś koncerty witała delegacja sąsiadów zza miedzy i koncert był atakowany. I wtedy rzeczywiście zdarzały się dobre bitki. Jeśli w tym samym czasie był koncert i mecz, to zdarzało się, że ekipa kibicująca jednemu klubowi była na koncercie, a ekipa związana z drugim klubem wjeżdżała.
Dochodziło do całkiem ostrych bitek, przy czym należy pamiętać, że czasy, w których nie było telefonów i kamer rządziły się swoimi prawami. Kto to przeżył, wie o czym mówię. Wjeżdżała ekipa, druga strona wylatywała z klubu. Albo była bitka przed klubem albo w środku, częściej przed. Były rożne ganianki i różne wyniki tych potyczek, ale działo się.
Wróćmy teraz na szlak muzyczny. Jak zakończyła się historia Triglava, a tak właściwie dlaczego Ninja zdecydował, że historia grupy dobiegła końca?
– Uczciwie by było zapytać Ninję, bo tak naprawdę był to jego zespół. Ja nie pamiętam jednego, konkretnego momentu, w którym bym usłyszał, że zespół kończy działalność. Po prostu któregoś razu zagraliśmy próbę i następnej już nie było. Ninja zawsze był dosyć skryty, pewne rzeczy trzymał dla siebie. Ja w tamtym czasie reaktywowałem Awanturę i w tym kierunku poszedłem.
To może teraz cofnijmy się do samego początku i impulsu, który dał życie Awanturze pod koniec lat dziewięćdziesiątych.
– Człowiekowi zawsze w duszy grało i chciał tworzyć muzykę, jakiej słucha, ale jednak robić to po swojemu i odróżniać się od reszty zespołów. Najlepszy komplement, jaki zdarza mi się słyszeć o zespole, to że z jednej strony te nasze kawałki są surowe i proste, a z drugiej strony mają coś, co odróżnia zespół od wielu innych. Zawsze chciałem, by tak było.
Jeszcze w szkole podstawowej miałem kumpla, z którym próbowaliśmy brzdąkać i pisać do szuflady. Tym impulsem był przełom ‘98 i ‘99 roku, kiedy z kumplem z podstawówki poznaliśmy Tomala. Tomal to był strzał w dziesiątkę, samouk, bardzo zdolny perkusista. Graliśmy w trzech, nie za długo. Później Tomal poszedł do wojska. A jak wyszedł, ten mój kumpel nie był zainteresowany graniem, zostaliśmy z Tomalem we dwóch i następnie trafił do naszego składu Janek. Właściwie ta historia Awantury, którą większość osób kojarzy, to działalność we trzech.
We wkładce do „Zasad Życia” możemy przeczytać, że utwory z albumu powstawały w latach 1999-2003, ale do studia weszliście dopiero na początku 2005 roku. Skąd ta ponad roczna luka?
– Wszystko się zgadza. Luka wynikała stąd, że wejście do studia nie było tak prostą sprawą. Czym innym jest granie w sali prób, a czym innym wejście do studia. Wie to każdy, kto grał w zespole. Druga sprawa to kwestia finansowa. Byliśmy wtedy biedni jak mysz kościelna i koszty w postaci studia i wydania płyty były poza naszymi możliwościami. Chętnych żeby nas wydać nie było, a człowiek też o to nie zabiegał. To był okres, że grało się próby, raz na jakiś czas koncert i człowiek był szczęśliwy.
Rok 2005 to był ostatni moment, żeby te utwory nagrać. Graliśmy je od paru lat i były tak oklepane, że mieliśmy już ich dosyć. Chcieliśmy robić nowe i mieliśmy farta, że wszystko się tak potoczyło, w głównej mierze dzięki Arturowi, który zaproponował nam wydanie płyty. A wcześniej dzięki Piotrkowi Bosemu, który zaprosił nas na składankę – pierwszą część „Muzyka Ulicy Muzyka Dla Mas”. Tu pomogli chłopaki z Lublina. Znaliśmy się z Młodym Patykiem i nagraliśmy w studiu, w którym oni też nagrywali, ten jeden kawałek. Kto pamięta, ten pamięta, że „Miejska Dżungla” ze składanki i „Miejska Dżungla” z naszego albumu to dwa różne kawałki, bo nagraliśmy ten utwór dwa razy. Wprawne ucho to wychwyci, no i kolekcjonerzy wiedzą.
Mamy wiosnę 2005 i Wasz debiut zostaje przyjęty na scenie samymi zachwytami. W niedługim czasie występujecie też obok Jinx i Retaliator. Sen się spełnia czy mieliście do tego bardziej pragmatyczne podejście?
– To był bardzo dobry okres. Z perspektywy czasu mogę żałować, że to się tak urwało, że pewne sprawy się potoczyły, jak potoczyły. Ale ten 2005 rok był dla nas bardzo dobry. Ukazała się płyta, co było do niedawna abstrakcją. Kolejną abstrakcją było granie z takimi zespołami. A to wszystko zaczęło się dziać. Człowiek ściągał płyty tych grup lub słuchał na przegrywanych CD-rach czy w raczkującym internecie, a tu nagle gra się koncert z tymi zespołami. Przyjeżdża ekipa z Anglii czy Szwecji i się z nimi gra jak równy z równym na jednej scenie. To niezapomniane przeżycie i do dzisiaj to wspominamy.
Jeszcze w tym samym roku ukazuje się EP „Pokolenie Nienawiści”. Jak wyglądały kulisy powstawania tego materiału?
– „Pokolenie Nienawiści” w przeciwieństwie do „Zasad Życia” to było działanie na świeżo. To były nowe utwory, które powstały na próbach. Materiału na cały album nie mieliśmy, ale mieliśmy parę dobrze ogranych kawałków, więc na szybko padł pomysł, żeby nagrać trzy najlepsze, to będzie EP-ka. W ten sposób powstał ten materiał – jest krótki, ale myślę, że treściwy. Utwory z tej EP-ki to stały punkt koncertów i widać, że są jednymi z bardziej lubianych.
A propos „Pokolenia Nienawiści”, z wydawnictwem wiąże się ciekawa historia, bowiem materiał na winylu ujrzał światło dzienne dopiero po 20 latach… Spodziewałbyś się takiej historii? I czy po tak długim czasie przekonałeś się do czarnych krążków?
– Trochę się zaczynam przekonywać do czarnych krążków po wielu, wielu latach. Nawet do tego stopnia, że jak się do końca urządzę w nowym mieszkaniu, planuję sprawić sobie adapter i sprzęt do słuchania. Jest w tym fajny powiew starych czasów. Podobnie jak lubię czytać książki – papierowe, nie e-booki, podobnie zaczynam wreszcie po latach podchodzić do kwestii płyt. Kiedyś płyty winylowe kojarzyły mi się z zamierzchłą przeszłością. Moje roczniki na winylach słuchały bajek lub nasi rodzice słuchali takich płyt. Ale po latach się przekonałem.
A co do reedycji „Pokolenia Nienawiści”… Trwało to długo, nie chcę wchodzić w szczegóły, ale najważniejsze, że wreszcie się ten materiał mógł ukazać. Jest to gratka nie tylko dla kolekcjonerów, ale również ludzi, którzy odkryli Awanturę na przestrzeni lat i dopytywali o naszą płytę. A że na winylu? Pracujemy również nad tym, by wyszła wersja CD.
Przechodzimy do feralnego roku 2006. Jak doszło do sytuacji, przez którą musiałeś pożegnać się z wolnością? Doszło u Ciebie do radykalizacji poglądów (co sugerowały lewicowe media), czy ta bójka z użyciem ostrego narzędzia była wynikiem wjazdu Antify na koncert Awantury i zwykłą zemstą?
– Były to prywatne porachunki spowodowane różnymi wcześniejszymi historiami. Nie nazwałbym tego radykalizacją poglądów, raczej radykalizacją metod działania wynikającą też z różnych działań drugiej strony.
Jak podszedłeś do wyroku, który usłyszałeś w sądzie?
– Cały ten proces był pokazówką. Pewne środowiska wykorzystały to zdarzenie do walki politycznej, żeby powiązać je z tym, że władzę w Polsce przejęła „prawica”. Nie chcę wchodzić w szczegóły, czy ta partia, która doszła wtedy do władzy, to faktycznie prawica, bo to temat na inną rozmowę. W każdym razie posłużono się tym wydarzeniem, żeby przedstawić grozę, jaka rzekomo ma wiązać się z przejęciem władzy w Polsce przez tak zwaną „prawicę”. Popatrzcie ludzie: teraz różne bojówki będą miały zielone światło, by napadać na ulicach na niewinnych ludzi.
Doszło do sytuacji, gdy dla jednych byłem wrogiem numer 1, a ci drudzy nie zamierzali robić czegokolwiek, by w tę sprawę się włączyć. Począwszy od informacji o zatrzymaniu, poprzez proces (który wyglądał tak, jakby wyrok został wydany na długo przed jego ogłoszeniem), miałem mocne papiery na to, że mój stan zdrowia w tamtym czasie nie pozwalał na w pełni świadome kierowanie swoim postępowaniem. Natomiast te wszystkie medyczne papiery zostały przez sąd zlekceważone. Sąd powołał swoich biegłych i było widać, w którym kierunku ten proces zmierza.
Człowiek się łudził do końca, po drodze była jeszcze apelacja, ale z drugiej strony był gotowy na większą pajdę. Jednak gdy wjeżdża się za pierwszym razem, mimo wszystko trudno się na to przygotować. Tak się tylko mówi, że różnie może być, ale człowiek do końca wierzy, że nie będzie tak źle. Co innego mówić, a co innego to usłyszeć. Później żyje się apelacją. Jednocześnie jest tak, że czas mija, zegar bije, wyrok leci i człowiek coś już ma za sobą.
Tyle mogę powiedzieć. Moim zdaniem wyrok zapadł długo przed jego ogłoszeniem. Po latach oceniam (patrząc na inne wyroki, które zapadały w mniej medialnych sprawach), że ta cała otoczka medialno-propagandowa dołożyła mi ładnych parę latek.
Towarzyszyły Ci myśli, że zmarnowałeś sobie życie, czy raczej miałeś nastawienie, że musisz to przepękać i wrócisz na właściwe tory?
– Czy towarzyszyły mi myśli, że zmarnowałem sobie życie? Częściowo na pewno takie myśli się pojawiały. Chciałbym, żeby wybrzmiało, że to nie jest tak, że podszedłem do wszystkiego bezkrytycznie, że wszystko jest winą sądu i mediów. Miałem do siebie krytykę i mam ją w dalszym ciągu. Wiem z perspektywy lat, że to, co się wydarzyło, było konsekwencją pewnego stylu życia – życia z dnia na dzień, życia na krawędzi i życia, w którym człowiek przekraczał granice, po przekroczeniu których robi się niebezpiecznie. Na pewno była refleksja, że jest to pewien graniczny moment w życiu. Szczególnie jak się już wjechało w świat puchy i widziało ludzi, którzy są stałymi bywalcami takich przybytków, jak śledczaki czy zakłady karne. Na pewno towarzyszyły myśli, że jest to ostatnie ostrzeżenie, by do końca sobie tego życia nie zmarnować.
Jak wyglądał Twój pobyt w więzieniu? Czym wypełniałeś sobie czas? Jak wyglądało życie w tak smutnym, codziennym rygorze?
– Starałem się nie marnować czasu. Gdy klamka zapadnie, zależy od ciebie, czy zmarnujesz ten czas czy wykorzystasz go na coś pożytecznego. Ja wybrałem to drugie. Krążą opinie, że pobyt w pudle może cię tylko popsuć. Moim głównym postanowieniem było, by nie wyjść gorszym.
Pamiętam wymianę zdań w listach z moim tatą. Cytowaliśmy sobie nawzajem Jana Krzysztofa Kelusa. Miał on utwór o pobycie na Rakowieckiej. Zacytowałem to tacie, a tata mi odpisał również cytatem: „Próbowałem pamiętać co dzień, że nie tyle ważne kiedy, ale jaki wyjdę stąd”. I to mi przyświecało. Przez cały czas starałem się sobie to powtarzać.
Dwie rzeczy, które starałem się robić, to dbać o głowę i dbać o formę fizyczną. Na pewno treningi – jednego i drugiego. Zawsze starałem się siedzieć na celi, gdzie była sekcja sportowa i trenowała. Ile razy wjechał ktoś, kto miał do czynienia ze sztukami walki, to coś tam się trenowało.
Jednocześnie czytałem bardzo dużo książek i pisałem bardzo dużo listów z ludźmi, co pozwalało mi mieć intelektualny kontakt z kimś, z kim chciałem mieć kontakt. Czytając książki i wymieniając listy masz trening głowy, słownictwa, nie spadasz intelektualnie w dół.
Kolejny smaczek to to, że akurat będąc w pudle poukładałem sobie mocno relacje z Panem Bogiem, Kościołem i wiarą. Na pewno też mi to bardzo pomogło. Wiem, że różnie się mówi o Kościele, natomiast miałem to szczęście, że poznałem w swoim życiu dużo pozytywnych ludzi związanych z Kościołem. W puszce też. Księża i siostry zakonne, które przychodziły do puchy, to ludzie z powołania, z całą pewnością, przynajmniej większość z nich.
Ostatnią fazę wyroku, czyli blisko dwa lata, spędziłem w systemie szkoły zawodowej i pracy na wolności. W puszce jest możliwość zrobienia szkoły zawodowej, dzięki temu mam zawód rezerwowy. Później była też praca na wolności, czyli system półotwarty. To było już bardziej jak siedzenie w hotelu robotniczym. Od poniedziałku do soboty wychodziło się na wolność do pracy, wracało się i to nie było już takie klasyczne siedzenie w zamknięciu.
A czy z Twojej perspektywy polski system penitencjarny jest skuteczny?
– To bardzo ogólne pytanie. Ktoś może powiedzieć, że jest skuteczny, bo eliminuje ze świata na wolności przestępców, złodziei, bandytów i niedobrych ludzi. Ale tak na poważnie, bardzo dużo zależy od tego, co samemu ma się w głowie. Na siłę nikt nikogo na pewno nie naprawi. Nie ma czegoś takiego, że ktoś wjeżdża do puchy i jakiś mityczny system go naprawia. System może co najwyżej wymóc pewne rzeczy. Ale co ktoś ma w głowie i sercu, to zależy od niego. Jeśli ktoś wjeżdża z nastawieniem, że odsiedzi i wyjdzie robić to samo, to tak będzie robił. Jak ktoś wjeżdża do puchy i chce „robić karierę”, znajomości i wymyślać nowe sztosy, pracując tym samym na nowy wyrok, to też to zrobi. A jak ktoś chce się faktycznie naprawić i zmienić swoje życie, to też to zrobi. Najwięcej zależy od człowieka i jego nastawienia.
Przebywając po drugiej stronie muru wierzyłeś, że Awantura wróci po tylu latach i wciąż będzie mieć grono wiernych słuchaczy?
– Bardzo w to wierzyłem i bardzo tego chciałem. Nie tylko by Awantura wróciła, ale żeby wróciła w jeszcze lepszym stylu, w jeszcze lepszej formie, z jeszcze lepszymi utworami i z jeszcze większym gronem słuchaczy. To było moje marzenie przez te wszystkie lata i tak po cichu jest w dalszym ciągu.
Polonia swego czasu budziła w Polsce spore kontrowersje jako ekipa, która toleruje na swoim stadionie Antifę. Ty za szefa tej bandy poszedłeś siedzieć. Kilka lat później, w 2013 roku, o Konwiktorskiej 6 zrobiło się głośno za sprawą wypierdolenia Antify ze swojego stadionu. Domyślam się, że odczułeś wówczas dużą satysfakcję…
– To jest dłuższy temat. Polonia stała się ewenementem w latach dziewięćdziesiątych, bo wiadomo jaki klimat panował w zdecydowanej większości na trybunach stadionów w Polsce. W młynach albo łysi, albo bandziorki, albo kibice. Polonia odznaczała się tym, że w latach dziewięćdziesiątych zaczęło przychodzić dużo ludzi z licznego w tamtym czasie w Warszawie klimatu punkowego, sharpowego, oiowego. A że była to ekipa często dość bitna, nie chowająca głowy w piasek na awanturach, to dosyć głośno o niej było i niejednemu zalazła za skórę na mieście. Przyznawała się do Polonii, nie było chowania się, nie było wypierania. Była to ekipa, która często zaznaczała swoją obecność.
Tym się Polonia odznaczała, ale nie znaczy to, że byli to jedyni kibice. Oczywiście nie. W sumie najlepiej określił to kiedyś mój nieżyjący już koleżka, świętej pamięci Grzesiu, który powiedział coś takiego, że „my to na tej Polonii żyjemy w takiej jednej, wielkiej patologicznej rodzinie”. I coś w tym było, i coś w tym jest. W latach dziewięćdziesiątych, okolicach 2000 roku czy później, na Polonii w młynie mogłeś spotkać punków, oiowców, a do tego narodowców, nacjonalistów, prawicowców. Wisiała flaga z Alexem z „Mechanicznej Pomarańczy” czy flaga „Punx & Skins”, a wisiały też flagi z celtykami, Mieczykiem Chrobrego i nie było większych tarć. Jedni stali tu, drudzy stali tu, jedni działali dla Polonii i drudzy działali dla Polonii. Jedni się bili i drudzy się bili. Jedni jeździli na wyjazdy i drudzy jeździli na wyjazdy. Tak to wyglądało. Natomiast ja bym tego nie nazwał Antifą.
O określeniu „Antifa” zrobiło się głośno dopiero później. Zostało to zaszczepione z Zachodu do Polski i różnica była taka, że punki, oiowcy i nawet kiedyś sharpowcy to były bardziej klimaty uliczne, napierdalanki subkultur. A Antifa to było działanie stricte polityczne, a poza tym na legalu współpraca z psami. To było coś zupełnie innego. To nie był klimat, żeby się ponapierdalać. To nie był klimat, że każda para pięści liczy się na awanturze i kto jest kozak, ten działa. To już był inny klimat, to już były lata, gdy zaczęły się te tarcia, które się skończyły de facto wyjebaniem kilku osób z Polonii. To były te lata, gdy już był Marsz Niepodległości i Antifa zasłynęła tym, że przyjechała z Niemiec i atakowała jak popadło ludzi, którzy na Marsz zmierzali (na czele z grupą rekonstrukcyjną, która nie miała nic wspólnego z żadnymi bojowymi działaniami). Poza tym poparcie dla różnych zboków z mniejszości seksualnych. No i ta współpraca z psami, która w tym środowisku mało tego, że jest tolerowana, to wręcz aprobowana jako walka z faszyzmem. Miałem okazję przekonać się o tym na własnej skórze, bo czołowe postaci z tego środowiska bez krępacji współpracowały z odpowiednimi służbami w mojej sprawie.
Klimat lat dziewięćdziesiątych czy okolic 2000 roku był inny, a później wyglądało to inaczej. Tak czy owak nie było to towarzystwo już później mile widziane. Dochodziło do mniejszych lub większych tarć. Jeszcze przez jakiś czas te osoby się pojawiały, natomiast to, o czym mówisz, czyli słynne derby w 2013 roku, to jedna z grubszych awantur na stadionach w ostatnich kilkunastu latach. Oczywiście jak to na Polonii, bo jest to klub-ewenement, była to awantura kibiców tego samego klubu. W dużym skrócie zakończyła się tym, że miał być jakiś ciąg dalszy, ale próba sił była wybitnie niekorzystna dla towarzystwa, które dostało – nomen-omen – „czerwoną kartkę”. A jeszcze w międzyczasie założyli sobie swój klub piłkarski, o którym co nieco wiadomo. Jest to klub dokładnie idący z duchem całej tej lewicowej agendy, o którą Antifa bojowo walczy. Więc mają swój klubik, gdzie chcą się udzielać i myślę, że tak zostanie. Z pożytkiem dla wszystkich.
Wiesz, różne są klimaty w klubach, którą są mniejszością w swoim mieście. Na Polonii było tak, że pierwsza ekipa, jaka tu się wyklarowała, to była ekipa kibicowska, patriotyczna. Natomiast ta ekipa, o której rozmawiamy, z klimatów okołopunkowych, pojawiła się później. Gdzieś tam starszyzna stwierdziła, że będzie to dobre „antidotum” na sąsiadkę, która z kolei przeżywała swoje apogeum obecności łysych spod znaku celtyka i 88. Często napierdalanki tych odłamów przeniosły się na grunt kibicowski.
A druga rzecz – żeby się bujać w klimacie punkowym czy oiowym w tamtym czasie, to nie było pójście za modą. Tworzyli to ludzie, którzy się wyróżniali z tłumu. Podobnie było z kibicowaniem Polonii. Nie da się ukryć, że w warunkach Warszawy lat dziewięćdziesiątych, gdzie sąsiadka odnosiła duże sukcesy, łącznie z grą w Lidze Mistrzów, i masowo zdobywała nowych kibiców, to postawienie się tej fali i pójście na przekór wymagało na pewno mocnej indywidualności i mocnego charakteru. Można powiedzieć, że gdzieś to z punk rockiem współgrało. I stąd się to wzięło.
I jeszcze jedna, bardzo ważna rzecz. Osobnik poszkodowany w mojej historii nie działał na Polonii. A przynajmniej przez blisko 30 lat mojej obecności tam nie stwierdzono jego obecności. On z kibicowaniem nie miał nic wspólnego. A czy miałem satysfakcję po wypierdoleniu Antify ze stadionu? Po części na pewno tak.
Natomiast chcę też od razu powiedzieć, że ani na Polonii, ani w żadnym innym klubie w Polsce nie jest tak, że wszyscy mają jednolite poglądy. To mit. Owszem, są pewne standardy, których się wszyscy trzymają i Polonia też się ich zawsze trzymała. Ale jednolite poglądy w takiej masie ludzi są niemożliwe.
Podczas Twojej nieobecności miała miejsce również humorystyczna sytuacja związana z Awanturą. Chodzi o program telewizyjny „Rozmowy w toku” Ewy Drzyzgi, w którym wystąpił łeb w koszulce Awantury, deklarując, że on jest 100 % Hate Punk, czyli że w stu procentach nienawidzi punków. Kojarzysz ten satyryczny incydent?
– Zostałem o nim poinformowany chyba przy okazji jakiejś przepustki. Była z tego kupa śmiechu. Pewne sprawy czasem żyją swoim życiem. Wiadomo, że koszulki są dla ludzi, którzy ten klimat skumają, ale gdy kupił ją ktoś nie do końca jarzący „co jest pięć”, to później takie coś mogło się wydarzyć. Nie znam bohatera nagrania, nie miałem przyjemności poznać, ale myślę, że jest to ktoś pokroju Tumulca czy Autobusa. Takie osoby internet też ocalił od zapomnienia.
Jak wyglądało Twoje życie po wyjściu na wolność? To właśnie wtedy postanowiłeś zająć się fizjoterapią?
– Miałem różne myśli czym się zająć w życiu. Moją działalnością pierwszego wyboru mogła być działalność związana z szybkim powrotem w „to” miejsce. Nie brakowało opcji, by poukładać sobie dalsze życie z „podziemnym” światem. Ale pragnąłem jednak poukładać wszystko w sensowny sposób, a jednocześnie nie chciałem bez sensu zapierdalać. Pewien zespół śpiewał kiedyś: „Nie chcę pracy w żadnym biurze/Nie chcę chodzić w garniturze/Jeździć pełnym autobusem/I pracować pod przymusem”. Chciałem znaleźć pracę, która będzie rozwinięciem mojej pasji. A ponieważ od wielu lat trenowałem, interesowałem się jak działa ludzkie ciało i z roku na rok poszerzałem swoją wiedzę, był to jeden z pomysłów, by właśnie tym się zająć. Zaczęło się od kursów trenerskich, zrobiłem kurs masażu sportowego, ogólnego, leczniczego, a fizjoterapia to pięcioletnie studia medyczne, będące rozwinięciem tego wszystkiego. Najpierw były więc kursy, później studia, praca, praktyki i tak dalej. Nie żałuję, bo pracy jest pełno, szczególnie w dużym mieście. Był to dobry ruch.
Dopełnieniem tej historii jest jeszcze jedna, istotna sprawa, która w ogromnym stopniu wpłynęła na moje życie osobiste i poukładanie się. Jeszcze w czasie pobytu na „wakacjach” przyszła do mnie wielka miłość. Jej skutkiem jest małżeństwo i dzieciaki.
Domyślam się, że tę wielką miłość spotkałeś podczas jednej z przepustek? Możesz uchylić rąbka tajemnicy jak się poznaliście?
– Z dziewczyną, o której mowa, znaliśmy się dobrze wcześniej, ale historia miłosna zaczęła się na przepustce.

Kierując się dalej osią czasu, dochodzimy do roku 2016, gdy ukazuje się kolejna EP „Awantura Firm”. Dlaczego na tym wydaniu znalazły się zaledwie dwa utwory?
– Plan był taki, że wyjdą dwa utwory, które będą zwiastunem pełnej płyty. Dzisiaj brzmi to trochę śmiesznie, bo minęło 10 lat, a płyty jak nie było, tak nie ma. Jak się nie jest zawodowym muzykiem, to niestety nie ma się na to granie tyle czasu, ile by się chciało mieć. Proza życia. Poza tym nie byliśmy zbytnio zadowoleni z tego brzmienia. Liczyliśmy na co innego, było dogadane co innego, ostatecznie to brzmienie średnio nam się podoba. Chyba jest jednak mało „awanturnicze”. Wkrótce po tym znów zawiesiliśmy działalność na dość długo.
Z czego wynikało kolejne zawieszenie działalności?
– Częściowo ze zwykłej prozy życia, bo albo komuś rodziły się dzieci, albo komuś w innych kwestiach życie przyspieszyło, częściowo z kłopotów z obsadą basu, bo już opcja żeby hałasować na dwie gitary, została z nami na dobre… Brak realnych widoków na rozwój zespołu, kryzys zapału, motywacji… Wszystko po trochu nałożyło się na siebie.
Od czasu wydania wspomnianej przed chwilą EP minęła dekada. Czy w 2026 roku w planach jest jakiś premierowy materiał Awantury?
– Tak. Ale nasze plany boleśnie weryfikuje rzeczywistość. Pierwotny plan był taki, że wejdziemy do studia w lipcu. Każdy jednak się gdzieś rozjechał na wakacje, poza tym utwory nie były w pełni przygotowane. W międzyczasie wyszły też koncerty do zagrania i nagrywki zostały odsunięte na później. Stan na dzień dzisiejszy jest taki, że w październiku zaczynamy nagrywać. Mogę to uczciwie powiedzieć. Na tę chwilę tak jesteśmy umówieni. Kiedy utwory ujrzą światło dzienne i będą się nadawały przede wszystkim do tego, by ktoś poza nami tego słuchał, to czas pokaże. Postaramy się, by było to jak najszybciej. Trzymajcie kciuki.
Na chwilę obecną fani zespołu mogą cieszyć się winylową reedycją „Zasad Życia”. Pamiętam jak opowiadaliście w starych wywiadach, że raczej mała ilość Waszych kumpli słucha muzyki na tym nośniku. 20 lat później chyba znacznie większa ilość punków i skinów kupuje woski. Jak podszedłeś do planów na takie wznowienie Waszego debiutu i z czego wynika Twoim zdaniem obecna popularność winyli?
– Kiedyś tak było (gdy Awantura zaczynała działalność), że mało osób słuchało winyli. To był zmierzch kaset, a najpopularniejszym nośnikiem były płyty CD. Winyle kupowali właściwie tylko pasjonaci. Nie miałem na chodzie adapteru, ale może to się zmieni. Obecnie coraz więcej osób docenia winyle i idzie w obronę starej szkoły, której winyl jest częścią. Wiąże się z tym klimat, który wielu ludziom pasuje i winyle stają się coraz popularniejsze. Mój pogląd na ten temat też ewoluował. Co nie zmienia faktu, że bardzo chętnie zobaczyłbym naszą reedycję na płycie CD, jak również nasze nowe nagrania.
Czy mógłbyś przytoczyć jakieś anegdoty z życia zespołu, o których dotąd nie słyszeli Wasi odbiorcy?
– Trudno wybrać jedną, bo właściwie każdy nasz wyjazd i każde spotkanie to jakieś anegdoty z cyklu „humor sytuacyjny”. Mogę przytoczyć jedną z czasów nagrywania „Zasad Życia”. Całość trwała chyba trzy dni. Zdaliśmy ten egzamin bardzo dobrze i nie mieliśmy siebie dosyć. Gdybyśmy byli zespołem popularniejszym i grającym więcej koncertów niż kilka rocznie, to w tamtym czasie moglibyśmy spędzać więcej czasu, choć w tym obecnym też. Taka idea, która mi zawsze przyświecała, polega na tym, że szukam muzyków, którzy zdają również egzamin pod względem bycia kumplami. Wybaczę komuś, kto nie jest wybitnie technicznym zawodnikiem, jeśli będzie dobrym kumplem i będzie mentalnie i koleżeńsko pasował do zespołu. Mam wielkie szczęście, że obecnie widzę w moim zespole jedno i drugie.
A wracając do anegdoty… Podczas nagrywania wokali do utworu „Knajpa”, Janek mówi: „Poczekajcie panowie, ja coś powiem”. I na nagranym mikrofonie rzekł: „A teraz do burdlu”. Jak się ktoś wsłucha w końcówkę „Knajpy”, to tam to słychać. Później wybuchamy śmiechem. To było autentyczne, to był uchwycony humor sytuacyjny z naszej ówczesnej głupawki. Nie mam pojęcia, skąd mu ten burdel przyszedł do głowy. Nie chodziliśmy w każdym razie po burdelach. Dementuję.
Chciałbym też, żebyś opowiedział o najgorszym, jak i najlepszym występie Awantury na przestrzeni tych wszystkich lat.
– Nie mogę powiedzieć, żeby jakiś koncert był tak zły, że się go rozpamiętuje. Działa chyba pamięć wybiórcza i te słabsze sztuki wypadają z głowy. Mogło być parę koncertów, na których nie byliśmy w formie. Mogło też być parę koncertów, na których akustyk siedział i nic nie robił. Dzisiaj wygląda to profesjonalniej i ludzie, z którymi się spotykamy jednak dużo lepiej nagłaśniają i nie robią lipy. Z drugiej strony wszyscy kiedyś byliśmy słabszymi muzykami, dużo gorszymi technicznie.
A najlepszy koncert? Zagraliśmy go ostatnio w Grudziądzu dla super publiki. Dużo ludzi, bardzo fajny klimat, oby więcej. Dobrze też wspominam występy w Czechach, dobrze było w Gliwicach. Koncerty po reaktywacji wspominam naprawdę dobrze. A ze starszych mam sentyment do tych pierwszych sztuk, gdzie przede wszystkim atutem była energia, świeżość i to, co w tej muzyce powinno być – ludzie pod sceną, koledzy, załoga, dziewczyny.
Na koniec chciałbym żebyś przedstawił swoją opinię o obecnej Polsce, naszej pozycji na arenie międzynarodowej, jak i sytuacji geopolitycznej, w której się znajdujemy.
– Są różne wiadomości – dobre, niekoniecznie dobre i wręcz złe. Dobra wiadomość jest taka, że jesteśmy chyba wspaniałym miejscem na Ziemi i doskonałym miejscem do życia. Dochodzi do tego, że znani zagraniczni youtuberzy przyjeżdżają do naszego kraju i nagrywają filmiki pokazujące nasze ulice i miasta jako świetne miejsce, w którym bardzo dobrze się czują. Z tych filmików wynika, że u nas jest po prostu normalnie. To, co dla nas jest normalne, w wielu krajach na Zachodzie jest już towarem deficytowym. W wielu kwestiach pozostajemy ostoją normalności i oby tak zostało.
Druga sprawa. Na naszych oczach przesuwają się te wszystkie geopolityczne klocki. Stary, dwubiegunowy ład, do którego wiele osób się przyzwyczaiło, odchodzi w przeszłość. Świat staje się coraz bardziej wielobiegunowy. Dzieje się dużo i nie trzeba się tego bać, bo nowe rozdania mogą być dla nas szansą, a nie zagrożeniem.
Ale tu się kończą dobre wiadomości. Bo żeby tak się stało, jak powiedziałem, musielibyśmy mieć zupełnie inną klasę polityczną u władzy, niż mamy w tej chwili. Politycy nam się nie udali. Nie chodzi o licytowanie, który rząd miał więcej afer i zdefraudował więcej pieniędzy. Chodzi o coś poważniejszego. O to, że cały ten twór, zwany umownie III Rzeczpospolitą, to państwo wasalne. To państwo zbudowane na mentalności pokolonialnej, wasalnej. Główne siły polityczne, które ze sobą walczą, różnią się od siebie tym, w roli czyjego wasala widzieliby Polskę. Problem z naszymi politykami jest taki, że w zdecydowanej większości w ogóle nie są nasi. Jesteśmy tak rozgrywani przez różne obce agentury wpływu, że to przechodzi ludzkie pojęcie. Z jednej strony jest opcja Berlin-Bruksela, z drugiej jest Waszyngton i Ameryka, nad wszystkim czuwa „zarząd powierniczy” państwa, które leży tam, gdzie chce i którego nazwy wymieniać nie można, bo się algorytmy gniewają. Z trzeciej strony jest opcja prowschodnia, bo Rosja i Chiny to też są gracze. Też mają kupę kasy, też mają wywiad, który działa. Żaden wywiad nie śpi.
Z tym podejściem polityków idzie w parze mental ludzi. Przekonanie, że my, Polacy, sami nie jesteśmy w stanie nic zrobić bez Ameryki, bez Unii, bez jakiegoś patrona. Mamy być tylko podwykonem. Mental zmienia się jednak w dobrą stronę, bo coraz więcej ludzi rozumie, że patriotyzm pasujący do obecnych czasów to świadomość, że nasz kraj powinien być suwerenny i powinni rządzić nim politycy stawiający dobro państwa i narodu na pierwszym miejscu.
Uważam, że pozycja polityczna Polski jest znacznie słabsza, niż nasz potencjał. Mamy cały czas duży potencjał. Mamy bardzo dobre położenie, między Wschodem a Zachodem. Podoba mi się określenie, że dla Zachodu jesteśmy Wschodem, dla Wschodu Zachodem, a my jesteśmy w sam raz. Powinniśmy zrobić z tego duży atut, grać w swoją politykę, rozmawiać i robić interesy ze wszystkimi, jeśli na koniec dnia opłaca się to Polsce. Mamy duży potencjał ludnościowy, terytorialny, jesteśmy dużym i ważnym krajem. A ten potencjał nie jest wykorzystywany, bo dużo ludzi ma tę kulawą, pokolonialną mentalność, którą ukształtowało minione 200 lat. Plus jest więc taki, że ta świadomość się zmienia, ale minus jest taki, że zmienia się za wolno.
A dopuszczasz scenariusz, że na terenie Polski dojdzie w przyszłości do konfliktu zbrojnego? I idąc dalej: czy w przypadku ataku, historia Twoim zdaniem może zatoczyć koło i będziemy pozostawieni sami sobie?
– Tak, dopuszczam taką myśl, a właściwie mogę powiedzieć, że po części to już się dzieje. Z tym, że nie jest to na razie tradycyjna wojna, ale te wszystkie dziwne podpalenia, sabotaże czy atak na naszą granicę pięć czy sześć lat temu(przecież wiemy, że była to operacja „Śluza” ruskiego i białoruskiego KGB), to są działania wojenne. Oczywiście trzeba zawsze patrzeć, że to może być fałszywa flaga, trzeba też zakładać, że może to być robota nie wiadomo czyich służb tak naprawdę. Ale na pewno część z tych różnych dziwnych rzeczy, które się dzieją, to są działania wojenne. Do tego dochodzi propaganda na bardzo różnych polach.
Natomiast jeśli chodzi o klasyczną wojnę, to pewnego dnia na naszym terytorium może do niej dojść. Na tę chwilę raczej nie dopuszczam jednak do siebie myśli, że może to być wojna, jaką znamy z historii, typu masowe bombardowania czy inwazja obcej armii. Spodziewałbym się bardziej ataków na cele wojskowe i obiekty strategiczne. Wiemy, jak dziś wygląda wojna – bardzo często są w użyciu elektroniczne urządzenia, głównie drony i to wszystko się zmienia.
Przede wszystkim musimy mieć silną, nowoczesną armię. I to nie tylko armię zawodową, bardzo ważna jest również dobrze zorganizowana obrona cywilna. Moim absolutnym wzorem w tej materii jest Finlandia, gdzie siły rezerwowe wynoszą blisko 870 tysięcy ludzi na ponad 5,5 miliona mieszkańców. Ludzie są szkoleni i przygotowani na wypadek wojny, a do tego kraj ten ma najbardziej zaminowaną granicę (finlandzko-rosyjską) w Europie i drugą na świecie po granicy koreańskiej.
Rozumiem, że dużo osób nie chce wojny, bo ja sam jej nie chcę. Dużo osób obawia się, że (znając historię) zostaniemy znowu wciągnięci w jakąś aferę anglosaską. Wielu ludzi wzbrania się przed tym i w pełni rozumiem takie obawy. Nie powinniśmy robić za mięcho armatnie dla Anglosasów. To jest jedno. Ale fakt, że pojawiają się tendencje, żeby wyśmiewać zbrojenia i namawiać do dezercji, to typowe, antypolskie i kurewskie działanie. Trzeba to rozgraniczyć. Nikt, mówiąc o wojnie czy obronie swojej Ojczyzny, nie myśli o tej skorumpowanej szajce polityków. Chodzi o nasze ziemie, nasze domy, nasze rodziny czy naszych bliskich. Nie idziesz walczyć za polityków, idziesz walczyć za swój dom, za swoją ulicę, za swoje miasto.
A czy się obawiam, że zostaniemy sami jako kraj? Powtórzę: przede wszystkim musimy liczyć na siebie. Ktoś wyliczył, że budżet na armię mamy na poziomie Izraela i podobno większy niż Turcja. Nie sprawdzałem tego. Ale to są naprawdę duże sumy i za to można zrobić bardzo dużo. A każdy, kto miał trochę styczności z armią i resortami mówi, że te pieniądze nie są mądrze wydawane. Musimy mieć własne zdolności na wysokim poziomie. Ale z drugiej strony nie obawiam się, że zostalibyśmy zupełnie sami. Jednak jakoś te sojusze działają i myślę, że ktoś tam by z pomocą jednak przyszedł.
/Październik 2026 roku/